- تعداد نمایش : 35
- تعداد دانلود : 63
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1922
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .8006
سال : 18
شماره : 10
شماره پی در پی : 116
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 10،
،
شماره پی در پی 116
بحران شناخت در جامعه طبقه محور با تکیه بر نظریّه لوسین گلدمن در رمان معاصر فارسی (موردکاوی: جای خالی سلوچ اثر محمود دولتآبادی)
صفحه
(197
- 216)
معصومه علمداری بادلو ، زهرا دری (نویسنده مسئول)، آذر دانشگر ، فاطمه حیدری
تاریخ دریافت مقاله
: مرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آبان 1404
چکیده
زمینه و هدف: رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولتآبادی، تصویری گویا از جامعه روستایی و طبقاتی ایران را در دهه چهل و هنگام اصلاحات ارضی نشان میدهد که در آن روابط انسانی و فهم افراد از هویّت فردی و اجتماعی و واقعیّت، تحت تأثیر ساختار اجتماعی و اقتصادی قرار میگیرد بر اساس نظریّه لوسین گلدمن آگاهی افراد همواره محصول شرایط طبقاتی و ساختار اجتماعی و جامعه پیرامون آنهاست. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل «بحران شناخت» در جامعه روستایی و بحران زده در رمان جای خالی سلوچ، قصد دارد به تحلیل رفتار و اندیشه شخصیتهای رمان بپردازد و نشان میدهد که چگونه ساختار طبقاتی موجود در جامعه مانع درک صحیح واقعیّت یا تغییر آن میشود.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که در رمان جای خالی سلوچ، شخصیتهای اصلی داستان بدلیل تعلق به طبقه محروم اجتماعی، دارای آگاهیهای محدود و متأثر از سنتها و فشارهای معیشتی هستند. این محدودیتها سبب ایجاد بحران در هویّت افراد و حتّی در روابط خانوادگی و جمعی نیز میشود. نتیجه پژوهش از نظر گلدمن آگاهی طبقه فرودست با محدودیتهای فرهنگی اجتماعی و اقتصادی در ارتباط کامل است و میتواند به فقر و عدم قدرت تبدیل شود که بازتاب آن در رمان جای خالی سلوچ کاملاً قابل مشاهده است.
روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله توصیفی- تحلیلی بر اساس مطالعات کتابخانه ای با تکیه بر نظریّه جامعه شناسی لوسین گلدمن میباشد.
نتایج پژوهش: نتایج پژوهش نشان میدهد که رمان جای خالی سلوچ نه صرفاً بازتاب رنجهای فردی، بلکه نمایانگر آگاهی طبقاتی جمعی در جامعه روستایی ایران است. دولتآبادی با ترسیم زندگی مرگان و فرزندانش، نشان میدهد که آگاهی اجتماعی بتدریج و در دل تجربه زیسته فقر و سلطه شکل میگیرد. از منظر گلدمن، این رمان نمونه ای برجسته از ادبیات متعهّد است که توانسته است وضعیّت طبقه فرودست جامعه را بخوبی بازنمایی کرده و به زبان آگاهی جمعی بدل شود.
کلمات کلیدی
بحران شناخت. جامعه طبقاتی. لوسین گلدمن. جای خالی سلوچ. جامعه
- اسکارپیت. روبرت (1392). جامعه شناسی ادبیّات. ترجمه: مرتضی کتبی. چاپ یازدهم. تهران: سمت، ص 96.
- ایگلتون. تری (1381). درآمدی بر ایدئولوژی. ترجمه: معصوم بیگی. تهران: آگه، صص 176 ـ 179.
- ایوتادیه. ژان (1378). نقد ادبی در قرن بیستم. ترجمه: مهشید نونهالی. تهران: نیلوفر، ص 181.
- آراسته. حمید و دیگران (1403). «واکاوی رویکرد جامعه شناختی لوسین گلدمن و روانشناسی شخصیت آلفرد آدلر در رمان سووشون سیمین دانشور. مجله علوم روانشناختی. دوره 23. شماره 134. صص 489 ـ 502.
- پاینده حسین (1395). جایگاه جامعه شناسی ادبیّات در نقد ادبی معاصر. تهران: نیلوفر، صص 98-59.
- تایوغ. علیرضا و دیگران (1402). بررسی سبک فکری شعر حمید مصدق با تکیه بر جامعه شناسی لوسین گلدمن.
- چهل تن. امیر حسین و فریاد. فریدون (1380). ما نیز مردمی هستیم (گفتگو با محمود دولتآبادی). چاپ سوم. تهران: چشمه و فرهنگ معاصر، صص 31ـ 152 ـ 153.
- خضری. سید محمّدرضا و دیگران (1399). «واکاوی جامعه شناختی ادبی در داستان کوتاه الزیف بر اساس اسلوب لوسین گلدمن». زبان و ادبیّات عربی. سال دوازدهم. شماره 1. پیاپی22. صص 181 ـ 194.
- دالوند. زهرا و دیگران (1400). «انگاره های رئالیسم سوسیالیستی در رمان جای خالی سلوچ: تحلیل سطح فکری محمود دولتآبادی». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 14. شماره پیاپی 67. صص 15 ـ 120.
- دولتآبادی. محمود (1361). جای خالی سلوچ. چاپ دوم. تهران: نشر نو.
- ____________ (1385). سفر. چاپ سوم. تهران: نگاه، ص 11.
- راکعی. فاطمه (1402). «بررسی زمینه های جامعه شناسی شعر شهریار بر اساس نظریّه لوسین گلدمن». فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات. پیاپی 7. دوره 19. شماره 1. صص 273 ـ 305.
- رضاییجمکرانی. احمد و چراغی. علی (1400). «جدال سنّت و مدرنیته با عنصر غالب آثار محمود دولتآبادی با تأکید بر جای خالی سلوچ». فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات. شماره 56. سال 22. صص 289 ـ 310.
- زرقانی. سیّدمهدی (1388). تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی. تهران: سخن، ص 88.
- زرینکوب. عبدالحسین (1361). نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، صص 11 ـ 12.
- ستوده. هدایتالله (1378). جامعه شناسی در ادبیّات فارسی. تهران: آوای نور، ص 55.
- فردی انور. ایران و دیگران (1402). «واکاوی جامعه شناسانه رمان تبریز مه آلود بر اساس نظریّه ساختارگرایی تکوینی گلدمن». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی سال شانزدهم. شماره دهم. پیاپی 92. صص 245 ـ 263.
- کاپلستون. فردریک چارلز (1388). تاریخ فلسفه: یونان و روم (جلد 1). ترجمه: سیّد جلالالدین مجتبوی. چاپ ششم. تهران: سروش، ص 259.
- گلدمن. لوسین (1376). جامعه، فرهنگ، ادبیّات: گزیده و ترجمه: محمّدجعفر پوینده. چاپ دوم، تهران: چشمه، صص 255- 92 ـ 94.
- _________ (1382). نقد تکوینی. ترجمه: محمّدتقی غیاثی. تهران: نگاه، صص 9 ـ 11ـ 57 ـ 59 ـ 90 ـ 114 ـ 125.
- _________ (1387). جامعه شناسی ادبیّات (دفاع از جامعه شناسی رمان). ترجمه: محمّدجعفر پوینده. چاپ سوم. تهران: چشمه، صص 19ـ 24 ـ 38-52.
- گیدنز. آنتونی (1386). جامعه شناسی. ترجمه: حسن چاوشیان. تهران: نشر نی، ص 1070.
- میرعابدینی. حسن (1394). صد سال داستاننویسی ایران. مجلد اول. ویراست دوم. تهران: چشمه، ص 552.
- نصر اصفهانی. محمّدرضا و شمعی میلاد. میلاد (1386). «تحلیل عنصر شخصیت در رمان جای خالی سلوچ اثر محمود دولتآبادی». مجله زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان. سال پنجم. صص 153 ـ 176.
- نوابپور. رضا (1369). «در جستجوی هویّت گمشده». نشریه کلک. شماره 11 و 12. صص 230 ـ 235. 231.